ديوِ فتنه بر جهان شد پادشاه * با سليمان حشمت خاتم نماند [ ديوان جمال / 157 ] خاندان خجنديان ، خاندان خجنديان در اصفهان رؤساء شافعيّه بودند و غالبا ما بين ايشان و حنفيّه نزاع دست مىداد و به قتل و غارت مىرسيد و هر دفعه يكى از محلّات اصفهان خراب و زير و زبر مىشد ، علاوه بر رياست دينى غالب اوقات رياست بلدى نيز در تصرّف ايشان بود و ايشانرا با ملوك سلجوقيّه وقايعى است كه در كتب تاريخ ثبت است ، اين طايفه اصلا از شهر خجند از بلاد ماورا النّهر مىباشند و نسب ايشان بمهلّب بن أبى صفرة از امراء معروف أمويّه مىپيوندد ( ثر 10 : 252 ) و اسامى چند تن ازين خاندان از كتب متفرّقه التقاط شد : 1 - الأمام ابو بكر محمّد بن ثابت الخجندى اوّلين كسى كه ازين طايفه مشهور شده است وى در مرو اقامت داشت و نظام الملك به مجلس وعظ او مىرفت سخن وى او را خوش آمد او را به اصفهان آورد و تدريس مدرسه‌يى كه در اصفهان بنا نموده بود به او تفويض نمود و ابو بكر مذكور را در اصفهان جاه و مكنتى عظيم دست داد و نظام الملك همواره به زيارت او رفتى ( ثر 10 : 252 ) ، 2 - ابو المظفّر [ بن محمّد بن ثابت ] الخجندى كه در سنهء 496 در رى در حين وعظ بر دست مردى علوىّ كشته شد ( ثر ، ايضا ، تاريخ گزيده ) 235 a . f . 22 693 . ddA 3 - عبد اللّطيف بن [ محمّد بن ثابت ] الخجندى كه صاحب رياستى عظيم بود در اصفهان و در سنهء 523 به دست اسماعيليّه كشته شد ( ثر 10 : 464 ) ، 4 - صدر الدّين محمّد بن عبد اللّطيف [ بن محمّد بن ثابت ] الخجندى كه در سنهء 542 اصفهان را تسليم محمّد و ملكشاه پسران محمود بن محمّد بن ملكشاه سلجوقى نمود لهذا سلطان مسعود بن محمّد برو خشمناك گشته ناچار او و برادرش جمال الدّين آتى الذّكر از اصفهان بيرون رفته به خدمت جمال الدّين جواد « 1 » وزير موصل و كريم

--> ( 1 ) - جمال الدّين أبو جعفر محمّد بن علّى الإصفهانى المعروف بالجواد المتوفّى سنهء 559 از مشاهير أجواد عالم و ثالث حاتم طائى و معن بن زائده و ممدوح شعراء عرب و عجم است و خاقانى را در مدح او قصيده ايست غرّاء ( خل 2 : 95 - 97 ) ،